Zo’n tachtig geïnteresseerden bezochten op dinsdagavond 23 september in een volle Lutherse Kerk een boeiende lezing over Hugo de Groot, verzorgd door de Lezingencommissie van Delfia Batavorum. Willem Claassen, jurist gespecialiseerd in zeerecht, liet in een inspirerende voordracht zien hoe actueel de ideeën zijn die Hugo de Groot vier eeuwen geleden ontwikkelde.
Het is dit jaar 400 jaar geleden dat Hugo de Groot zijn invloedrijke werk De iure belli ac pacis (“Over het recht van oorlog en vrede”) publiceerde. Met dit boek, geschreven in ballingschap in Parijs, legde hij de grondslag voor het moderne volkenrecht. Eerder, in 1609, had hij Mare Liberum geschreven, waarin hij pleitte voor het recht op vrije zeevaart. Beide werken zijn gebaseerd op het natuurrecht – het idee dat er universele rechtsbeginselen bestaan die onafhankelijk zijn van tijd, plaats of menselijke wetgeving.
Een Delfts wonderkind
Willem Claassen begon zijn lezing met een korte schets van Hugo de Groots jeugd in Delft. Hij woonde hier van 1583 tot 1594 – zijn geboortehuis bevond zich bij de ingang van het huidige Huigh de Groothofje. Hij bezocht de Latijnse School aan de Schoolstraat en vertrok op elfjarige leeftijd naar de universiteit van Leiden. Zijn uitzonderlijke intellect leverde hem al vroeg de bijnaam “het Orakel van Delft” op.
Na zijn studie was hij onder meer advocaat voor de VOC en speelde hij een belangrijke rol in het juridische denken van zijn tijd.
In 1619 werd hij, als remonstrant, samen met Van Oldenbarnevelt veroordeeld voor hoogverraad en opgesloten in Slot Loevestein. Twee jaar later ontsnapte hij op spectaculaire wijze – verstopt in een boekenkist – en vluchtte hij via Antwerpen naar Parijs.
Invloed tot op de dag van vandaag
Willem Claassen belichtte niet alleen de historische context van Hugo de Groots leven en werk, maar liet ook zien hoe actueel zijn ideeën nog zijn. Zijn invloed reikt tot ver buiten zijn tijd: zo zijn sporen van zijn denken terug te vinden in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring en in de Grondwet van de Verenigde Staten. Op het gebied van zeerecht zijn de inzichten uit Mare Liberum nog steeds leidend.
Bijzonder was de uitleg van het onderscheid tussen natuurrecht en positief recht. Waar positief recht is gebaseerd op wetgeving van staten, gaat natuurrecht uit van universele morele beginselen zoals het recht op leven en vrijheid. Hugo de Groot zag deze principes als fundament voor een rechtvaardige wereldorde – een visie die nog altijd relevant is.
Na afloop van de presentatie was er ruimte voor vragen uit het publiek met een gedachtewisseling over de toepasbaarheid van natuurrecht vandaag de dag. De reacties waren enthousiast en de aanwezigen toonden zich tevreden over de avond.
De lezing vormde ook een mooie opmaat naar de excursie van Delfia Batavorum op 4 oktober naar Slot Loevestein, waar op dat moment een tentoonstelling over oorlogsrecht van start gaat – een onderwerp waar Hugo de Groot als geen ander mee verbonden is.
Delfia Batavorum dankt mr. Willem Claassen voor zijn deskundige en toegankelijke bijdrage, en alle aanwezigen voor hun betrokkenheid. De combinatie van historisch inzicht, juridische duiding en actuele relevantie maakte deze lezing tot een geslaagde avond.
(Foto: Rob van der Horst)
