Op 24 maart 2026 kwam een groep van ruim 30 leden bijeen op Beth Chaim, de Joodse begraafplaats in Delft. Deze is gelegen aan de Geertruyt van Oostenstraat. De begraafplaats werd in gebruik genomen in 1845, en uitgebreid in 1870. De laatste begrafenis vond plaats in 1938. In totaal liggen hier 187 personen begraven. Er zijn nu 51 grafstenen en één tombe zichtbaar.
Een van de vrijwilligers, de heer Rick Smit, vertelde ons over de historie van de begraafplaats, de personen die er liggen begraven en over de Hebreeuwse teksten op de stenen.
Inmiddels is de begraafplaats (op afspraak) weer toegankelijk. Begin 2025 zijn de bouwvallige muren hersteld en is een nieuw hek geplaatst. Na 60 jaar afgesloten te zijn geweest zijn vier vrijwilligers ruim drie jaar actief met onderhoud van de stenen, uitzoeken van de geschiedenis, het vertalen van de Hebreeuwse teksten en het ontvangen en rondleiden van bezoekers. De stenen worden schoongemaakt en de teksten op de stenen worden gerestaureerd.
Op deze Asjkenazisch (Hoog Duits) Joodse begraafplaats zouden normaliter alle grafstenen rechtop staan. Rond 1960 zijn de staande grafstenen neergelegd uit angst voor vandalisme. In 2025 zijn drie grafstenen (matsevot) belangeloos door een bedrijf voor begraafplaatswerken weer rechtop gezet.
Na het bezoek aan de begraafplaats, wandelden we gedurende zo’n twee uur onder leiding van de heer Willem Jan Pijnacker Hordijk langs plekken in de stad waar een Joods verhaal bij hoort. Willem Jan is voormalig godsdienstdocent aan het Christelijk Lyceum Delft en heeft al talloze van dit soort wandelingen georganiseerd. Hij weet zijn toehoorders te boeien met zijn enorme kennis over het Jodendom, waarbij hij paralellen met de huidige internationale situatie niet schuwt.
In het voormalige gebouw van de afdeling Weg- en Waterbouw van de TH Delft aan het Oostplantsoen is in 2015 een plaquette onthuld ter herinnering aan de eerste massale staking tegen de bezetter. Na een toespraak door Frans van Hasselt tot honderden medestudenten op 23 november 1940 werd in dit gebouw tot staking besloten, om te protesteren tegen de schorsing van Joodse docenten door de nazi’s.
In de Choorstraat (waar voor WO II veel Joodse middenstanders zaten) hebben we de Stolpersteine* bekeken die daar zijn gelegd. Op nr. 56 woonde Simon Benjamin Kooperberg. Hij had een winkel in hoeden en petten. In 1942 is hij gedeporteerd. Via werkkamp Vledder kwam hij op 21 januari 1945 om het leven in Blechhammer. Zijn niet-joodse vrouw overleefde de oorlog. Op zolder liggen nog de vormen waarmee hoeden en petten werden gemaakt en een soort vergiet waarmee hoeden konden worden schoongestoomd.
Aan de Spoorsingel 28 hielden we stil bij het voormalige woonhuis van de familie van verzetsstrijder Kees Chardon. De huidige bewoner van het huis heeft de geschiedenis van het huis in kaart gebracht en vertelde ons het aangrijpende verhaal van Betty Springer. Zij was geboren in Amsterdam in 1932. Ze was een Joods meisje dat een veilig onderduikadres zocht. Op 18 januari 1944 is zij in dit huis opgepakt. Vanuit Westerbork is zij op 27 januari 1944 samen met haar broertje Dries op transport gezet. Drie dagen later is ze aangekomen in Auschwitz. Ze is vermoord op 11 februari 1944. Dit verhaal komt uitgebreid aan bod in het boek van Trudy van der Wees: ‘Kees Chardon; boegbeeld van het Delftse verzet’ en ook in het boek ‘Sunny Boy’ van Annejet van der Zijl. Nu ligt er een Stolperstein met haar naam voor de deur van de woning.
Op de Koornmarkt stopten we bij diverse huizen waar Joodse hoogleraren of studenten hebben gewoond.
Tenslotte bezochten we de Synagoge aan de Koornmarkt. Onder het genot van een kopje koffie en thee vertelde Willem Jan Pijnacker Hordijk over de diverse gebruiken en rituelen in de Synagoge. Op de wanden staan de namen van alle Delftse Joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen.
De Synagoge bestaat sinds 1862. In 1952 werd het synagogegebouw verkocht aan de gemeente Delft, die het in de loop der tijd gebruikte als onderdeel van het Gasthuis, opslagplaats en muziekschool. De Synagoge staat op de monumentenlijst en is in 1974 gerestaureerd. Daarna kreeg het gebouw een culturele bestemming. Na de verhuizing van de muziekschool kwam de Synagoge weer leeg te staan. In februari 1991 hebben leden van de Joodse serviceclub Bnai Brith de Stichting Behoud Synagoge Delft opgericht, die de Synagoge in 1996 heeft gekocht en vervolgens zorg heeft gedragen voor een grondige renovatie. Op 18 september 2003 werd de Delftse Synagoge officieel heropend. Er vinden diverse Joodse en culturele activiteiten in de Synagoge plaats.
Willem Jan Pijnacker Hordijk en Rick Smit verzorgen dit soort excursies geheel belangeloos en kosteloos. Een deel van de financiële bijdrage van de deelnemers aan deze excursie is gebruikt als gift aan de Stichting Herinneringsstenen Delft*.
* De Stichting Herinneringsstenen Delft werd in 2018 opgericht met de bedoeling om de herinnering en nagedachtenis levend te houden aan de 142 Joodse stadsgenoten die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd of omgekomen. Gewone mensen, die werkten, zorgden, hun leven leefden en ieder op hun eigen wijze bijdroegen aan de levendige gemeenschap Delft. Om de herinnering levend te houden legt de stichting zogenoemde Stolpersteine, struikelstenen of herinneringsstenen in Delft voor alle 142 Joodse inwoners. Zie https://herinneringsstenendelft.nl/
Foto’s: Rob van der Horst