BESTE MENSEN,
De zomer is in volle gang, de warmte en de droogte breken records, en de grote vakantie-uittocht is begonnen. Delfia Batavorum draait door. We hebben een wederom geslaagd Historisch Café achter de rug in juni, er staat een vaartocht door de Vlietlanden op stapel in augustus (die wegens grote belangstelling al is volgeboekt!), er komen boeiende lezingen aan in het najaar, en mede dankzij de inspanningen van de Commissie Behoud Stadsschoon staat in het nieuwe coalitieakkoord expliciet dat erfgoed belangrijk is voor Delft. We moeten, stelt het nieuwe college terecht, onze monumenten en culturele plekken koesteren. En dat doet Delfia Batavorum, mede dankzij de steun en enthousiaste hulp van onze sympathisanten en onze circa 1200 leden. Zin om actief te worden? Graag! Geef het door aan het bestuur, of reageer op een van de onderstaande vragen om (incidentele of structurelere) hand- en spandiensten.
Veel leesplezier!
Namens het bestuur en de redactie
NB: De Nieuwsbrief, die om de circa 8 weken verschijnt, is een momentopname. Kijk geregeld op de website (https://delfiabatavorum.nl) voor updates, nieuws, verslagen en nieuwe activiteiten. Onderaan deze Nieuwsbrief staat hoe je de redactie bereikt voor bijdragen, aanvullingen, nieuws en opmerkingen.
HISTORISCH JAARBOEK ONLINE
De jaarboeken van Delfia Batavorum zijn vanaf het eerste in 1991 tot en met het voorgaande jaar voor iedereen gratis beschikbaar als pdf. De jongste editie, van 2025, staat nu ook online.
Historisch Jaarboek 2025 online
Geplaatst op 08/07/2026
De jaarboeken van Delfia Batavorum zijn vanaf het eerste in 1991 tot en met het voorgaande jaar voor iedereen gratis beschikbaar als pdf. Zie https://delfiabatavorum.nl/publicaties/jaarboeken/jaarboeken-vanaf-1991/. De editie van 2025 is nu ook online, zie Historisch Jaarboek 2025.
OPROEP AAN ALLE LIEFHEBBERS VAN SCHOONHEID IN DELFT
Meld nu uw favoriete verfraaiing aan voor de LeComteprijs
Geplaatst op 09/10/2026
Heeft u tijdens fietstochtjes, wandeltochten, tijdens Open Monumentendag of bij een andere gelegenheid bijzondere, recente verfraaiingen in Delft gezien? Een herstelde winkelgevel, een opgeknapte straathoek, een bijzondere renovatie, een nieuw kunstwerk in de buitenlucht, een oogstrelende muurschildering? Is deze in dit lopende jaar, 2026, aangebracht? Aarzel niet, en meld hem dan nu alvast aan als kandidaat voor de jaarlijkse Le Comteprijs van Delfia Batavorum. Aanmelden mag ook als u zelf betrokken bent (geweest) bij de
HULP BIJ KRAAM VAN MARKENDAG EN OPEN MONUMENTENDAG
Wie vindt het leuk om een (paar) uurtje(s) de informatiekraam van Delfia Batavorum te bemannen tijdens twee mooie evenementen die binnenkort in Delft plaats vinden?
De eerste is op zondag 30 augustus, tijdens de zesde Van Markendag, in het Agnetapark van 10:45 tot 17:00 uur. Elk jaar vraagt Museum van Marken op de laatste zondag van augustus aandacht voor de betekenis die Jacques van Marken en Agneta Matthes hebben gehad voor de industrie in Delft en voor het verbeteren van de sociale omstandigheden. Dit gebeurt met een waaier aan activiteiten voor jong en oud in de open lucht. Op zijn verjaardag organiseerde Jacques van Marken jaarlijks ‘een Gemeenschapsdag’, die duizenden bezoekers trok. Delfia Batavorum is aanwezig met een informatiekraam. Wil je meehelpen met het bemannen van de kraam, nieuwe mensen binnen en buiten de vereniging leren kennen, en optimaal genieten van de Van Markendag? Geef je dan op bij bestuurslid Louise Rahardjo, via het mailadres activiteiten@delfiabatavorum.nl of stuur een berichtje naar telnr 06-30287833. In overleg wordt een rooster gemaakt.
Het tweede evenement waarop Delfia Batavorum aanwezig is, is tijdens Open Monumentendag in het weekend van 12 en 13 september. Vele monumenten in Delft zijn dan open voor het publiek. Ook Delfia Batavorum presenteert zich tijdens dit weekend met een kraam. Wil je meehelpen met het bemannen van de kraam, nieuwe mensen binnen en buiten de vereniging leren kennen, en optimaal genieten van de Open Monumentendagen? Geef je dan op bij Louise Rahardjo, via het mailadres activiteiten@delfiabatavorum.nl of stuur een berichtje naar telnr 06-30287833. In overleg wordt een rooster gemaakt.
Wil je je actief inzetten voor de vereniging? Of ben je bereid af en toe hand- en spandiensten te leveren, te adviseren, mee te helpen? Houd dan op de website de oproepen in de gaten onder de kop Hulp Gezocht. Neem contact op met het bestuur als je meer informatie wilt over actief worden via een commissie.
_______________________________________________________________
KOMENDE ACTIVITEITEN
Wegens groot enthousiasme zijn de volgende activiteiten al volgeboekt, maar houd de website in de gaten voor updates, vrijgevallen plekken of aanvullingen:
LEZING
Delft als kloosterstad in de middeleeuwen - Lezing door Gerrit Verhoeven, 14 oktober 2026
Geplaatst op 30/06/2026
De Lezingencommissie organiseert op 14 oktober 2026 een avondlezing over Delft als kloosterstad. Tot 1400 telt Delft slechts één klooster: Koningsveld, ten zuiden van de stad aan de Schie. Binnen zeventig jaar komen er tien bij, voornamelijk vrouwenkloosters. Weer een eeuw later, in 1572, worden alle kloosters opgeheven. In deze lezing gaan we in op deze opmerkelijke ontwikkeling. Wat veroorzaakt de explosie van kloosters vanaf 1400? Wie bewonen al deze instellingen? Hoe voorzien de kloosterlingen
EXCURSIE
Varen door Vlietlanden op 19 augustus: Welkom aan boord!
Geplaatst op 06/07/2026
De excursie is helaas volgeboekt. Je kunt jezelf op de wachtlijst laten plaatsen door een mail te sturen naar excursies@delfiabatavorum.nl . Mocht er iemand afvallen, dan kun je alsnog deelnemen. Op woensdag 19 augustus organiseert Delfia Batavorum een vaartocht in het prachtige natuurgebied de Vlietlanden. Op de website van Natuurmonumenten valt te lezen dat “…de Vlietlanden in Midden-Delfland een veengebied is met echte ouderwetse Nederlandse natuur. Dit natte land is nooit ingepolderd, wat bijna nergens voorkomt
BIJ DE BUREN
Ook bij andere verenigingen in de buurt zijn vaak boeiende activiteiten waar onze leden welkom zijn.
Cursus 'Geschiedenis doet ertoe en verbindt'
Geplaatst op 16/07/2026
Op drie achtereenvolgende zaterdagen (12, 19 en 26 september) de cursus ‘Geschiedenis doet ertoe en verbindt’, over het Nederlandse koloniale- en slavernijverleden in de verschillende werelddelen van ca. 1500 tot heden. Het doel is een groter besef en bewustzijn van de samenhang tussen de verschillende geschiedenissen van stadgenoten.
Nootdorp volgens de ‘Nederlandsche Stad- en dorpsbeschrijver’ (1793) - Sander Wassink - 9 september 2026
Geplaatst op 08/07/2026
Lezing door historicus Sander Wassing over het 18-de eeuwse Nootdorp.
Negen maanden lang in Lisse: Delft Bloeit met Alexander Pechtold
Geplaatst op 09/05/2026
Museum De Zwarte Tulp in Lisse presenteert vanaf 19 mei tot en met 23 februari volgend jaar de tentoonstelling ‘Delft bloeit. De Schatkamer van Alexander Pechtold’. De expositie is samengesteld door burgemeester Pechtold van Delft, in samenwerking met Museum Prinsenhof Delft en Erfgoed Delft. Voor deze tentoonstelling dook Alexander Pechtold in de schatkamers van Delft. Als gastcurator selecteerde hij persoonlijke favorieten uit Delftse collecties, zoals van Museum Prinsenhof Delft, Erfgoed Delft en Royal Delft
ACHTER DE GEVEL VAN CHOORSTRAAT 9:
Gevierendeeld op 14 juli
Auteur: Els Kemper
Wie zou er trots op zijn om een moordenaar als logé te hebben gehad? De Diamanten Ring, Choorstraat 9, in ieder geval. “De moordenaer van onze vader des vaderlands François Guyon (Balthasar Gerards) kwaem hyer op 9 juli slaepe”…
Het staat bij deze bakkerswinkel op de zijmuur in de Papestraat. De Diamant was toen een herberg, waar je kon overnachten. Een rustig nachtje zal het voor Balthasar niet zijn geweest. Zijn doel was de dood van Willem van Oranje.
Filips II, de koning van Spanje en heer der Nederlanden, haatte deze aanvoerder van de Nederlandse opstand. Hij noemde hem “hooft-beroerder ende bederver van tgeheel Christenrijck” en “een yeghelijck wordt geauctoriseert hem uyter weerelt te helpen……” De beloning bedroeg 25.000 ‘gouden kronen’ (ongeveer drie miljoen euro), verheffing in de adelstand, en eerdere misdaden werden vergeven. De brief met deze beloftes wordt nu bewaard in de Koninklijke Bibliotheek.
Kees van der Wiel zocht voor www.achterdegevelsvandelft.nl de geschiedenis van de bakkerij uit, en ontdekte dat in De Diamant wel vaker vreemde dingen gebeurden. In 1575 was trommelslager Adriaen Harmensz getuige van de (ver)koop van een ton buskruit. Linke soep, toch.
Bijna tien jaar later kwam Balthasar Gerards er logeren. Hij was een jongeman van 27 jaar en noemde zich François Guyon, een protestantse edelman uit Frankrijk. In werkelijkheid was hij een fanatieke katholiek! “Hij kreeg toen de Prins niet zelf te spreken, maar werd met een opdracht naar Frankrijk gestuurd. Toen hij twee maanden later terugkwam voor een nieuwe logeerpartij lukte het hem op 10 juli 1584 wel om de Prins op de beroemde trap overhoop te schieten”, schrijft Van der Wiel.
Balthasar Gérard (zijn Franse naam) had twee moderne Radslotpistolen aangeschaft. Dat wapen kon je vooraf laden. Hij won in Frankrijk allerlei advies in. En in Delft slaagde zijn missie. Maar zijn ontsnapping liep mis. Hij belandde in de cel, waar hij een nacht lang werd gefolterd. Er werden gewichten van 300 pond aan zijn grote tenen gehangen. Maar hij gaf geen krimp.
De volgende dag moest hij voor de Delftse Schepenrechtbank verschijnen. Daar werd bepaald hoe zijn doodsvonnis zou worden uitgevoerd. Er werden gespecialiseerde beulen ingehuurd, het martelen werd grondig doordacht. Ten slotte werd hij met de hand gevierendeeld. De vier delen van zijn lichaam werden daarna ‘tentoongesteld’, op de bolwerken van de Haagpoort, de Oostpoort, de Ketelpoort en de Waterslootsepoort. Het hoofd zou bij de Schoolpoort op een puntige stok worden gezet.
Pas in 1589 schonk Filips II de beloofde adelstand aan de familieleden van Gerards. Het hele gezin, moeder, broers en de zussen én hun nageslacht, deelde daarin mee. Ook kregen ze landgoederen in de Franche-Comté. Maar zes jaar later eiste Filips Willem, de katholieke oudste zoon van Willem van Oranje, het bezit van zijn vader terug. De broers en zussen kreeg als troost een stuk land bij hun geboortedorp Vuillafans, plus een bedrag van 15.000 franken. In Frankrijk kent niemand Balthasar nog, hooguit misschien als martelaar. Maar in het dorp is er een straat naar hem vernoemd, de Rue Gérard.
NOG MEER NIEUWS VAN ACHTER DE GEVELS
Onlangs is het volgende verhaal op de website geplaatst: Heemskerkstraat 8, deurwaarder helpt ‘Gist’-beambten op weg. Jan Spit en Angelien Karsten verdiepten zich tijdens en na de cursus Huizenonderzoek in de geschiedenis van hun huis.
Heemskerkstraat 8 is een van de drie ‘herenhuizen’ die in 1915 samen onder een kap gebouwd zijn door een particuliere bouwer die in deze nieuwe villastraat om de hoek bij het Agnetapark mooie woonopties zag voor de beter betaalde employees van de Gistfabriek. Inderdaad werd het huis de eerste vijftig jaar uitsluitend bewoond door Gist-beambten of hun weduwen. Pas daarna kwamen hier ook andere Delftenaren als eigenaren of bewoners. Het huis heeft nog steeds de allure van weleer.
Lees hier het verhaal…..
In de loop van de zomer hopen we ook nog verhalen te publiceren over Lange Geer 12 en Choorstraat 50-56. Houd daarvoor de website www.achterdegevelsvandelft.nl in de gaten…
Luisterverhalen op Achter de gevels van Delft
Auteur: Astrid Keers
Sinds november 2019 heeft ‘Achter de gevels van Delft’ een tweewekelijkse column op Omroep Delft Radio. In het programma ‘Delft Centraal’ is op dinsdagen tijd ingeruimd voor een mooi historisch verhaal over een huis op onze website. In onze laatste uitzending op 23 juni vertelde Els Emeis over Heilige Geestkerkhof 1 – Hugenoten- en kosterswoning. Dit was het laatste verhaal voor de jaarlijkse zomerstop in de maanden juli en augustus. We hervatten de radioverhalen op 8 september.
Er staan inmiddels 260 huizengeschiedenissen op onze website en over 134 daarvan hebben we op de radio verteld. We publiceren deze “luisterverhalen” ook op onze website (met dank aan de technicus van Omroep Radio Delft die de geluidsopnamen aanlevert). U kunt alle verhalen hier terugluisteren!
Radioteam
Het enthousiaste team vertellers maakt ieder half jaar een radioschema met door hen uitgekozen huizen van de website. Janny van der Jagt en Els Emeis zijn de oudgedienden, die allebei al over circa 20 huizen hebben verteld. Vaak over meerdere huizen naast elkaar op de Oude Delft, op de Wijnhaven of aan de Kolk. Daardoor gaat zo’n stukje Delft echt voor je leven. De verteller bestudeert het gekozen verhaal heel intensief en vindt soms ook extra informatie. Het voelt alsof je terug in de tijd gaat en door Delft loopt. Naast Janny en Els zitten er nog drie vertellers in het radioteam, dat echter nog wel wat versterking kan gebruiken!
Wij krijgen ook weleens het verzoek om een verhaal over een bepaald huis van de site te vertellen. Het is leuk om daarover met elkaar in gesprek te gaan, want het kan ook zijn dat er meerdere verhalen over dezelfde woning te vertellen zijn. De meeste huizen hebben een lange geschiedenis en er hebben vaak bijzondere gebeurtenissen plaatsgevonden.
Oorlogsgeschiedenis
Rond de herdenkingen van 4 en 5 mei kiezen we altijd een verhaal dat met de oorlog van doen heeft. Dit jaar viel de keuze op Binnenwatersloot 17: Ingrid van der Vlis vertelde over een van de zeven casussen die zij samen met Kees van der Wiel uitwerkte voor hun onderzoek naar de roof en teruggave van Joods huizen- en grondbezit.
Binnenwatersloot 17 werd in 1940 bewoond door de eigenaresse, pianolerares Rachel Hirsch (1869-1943). Hoe reageerde zij op de bezetting van de Nazi’s? En wat kwam er van haar terecht, evenals van haar woningbezit? Klik daarvoor door naar Buitenwatersloot 17
Over andere oorlogshuizen valt meer te lezen op onze website bij Huizen met een oorloggeschiedenis
Het Radioteam van ‘Achter de gevels van Delft’ wenst u ook deze zomer via onze site veel luisterplezier!
__________________________________________
NIEUWS VAN DE COMMISSIE BEHOUD STADSSCHOON
_______________________________________________________________
NIEUWS VAN EXPERTISEPLATFORM WATER
KENNISMAKEN MET RUUD WINKELS, NIEUW LID EPW: ‘Met meer ligplekken voor boten gaat het water leven’
Als de redactie Ruud Winkels de eerste keer belt voor dit kennismakingsstukje, is hij aan het varen. Uiteraard, want als het even kan zit Ruud op het water. Vanaf zijn 8ste is hij dol op watersport. ‘Ik zeil al m’n hele leven’, zegt hij. Voor stichting Stunt, die leerwerkbedrijven bestiert voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, is hij schipper geweest op een van hun boten die door de Delftse grachten voer. En hij heeft een eigen motorboot, voor recreatieve vaartochten.
Het is dan ook niet gek dat hij twee maanden geleden toetrad tot het Expertiseplatform Water (EPW), de commissie binnen Delfia Batavorum die zich bezighoudt met de Delftse vaarwegen. Lid van de vereniging is hij al langer.
Ruud, geboren in 1955, getrouwd, drie kinderen, heeft ruim 30 jaar in Delft als accountant gewerkt. Sinds drie jaar woont hij in Delft. Met zicht op de Kolk, zoals het een waterliefhebber betaamt.
Binnen EPW wil hij zich inzetten voor meer ligplaatsen voor boten van passanten. ‘In steden als Leiden en Gouda, ook met een oude binnenstad en veel waterwegen, zie je dat het heel goed mogelijk is om meer boten te accommoderen, de vaarwegen goed te benutten en levendigheid op het water te hebben. In Delft is dat kariger geregeld.’
In de binnenstad zijn relatief weinig ligplekken en bij De Nieuwe Haven, een haventje aan de Delftse Schie, zijn de ligplekken goeddeels vergeven aan roeivereniging Laga. ‘Je zou ook kunnen denken aan een andere indeling van de Kolk’, zegt hij. ‘Als een steekhaven, met steigers die dwars op de kade staan. Dan kun je veel meer plekken creëren voor passanten, dagjesmensen en boten van bewoners. Dan gaat het water leven.’
NIEUWS VAN DE EXCURSIECOMMISSIE
Op 19 augustus gaan we vanaf Schipluiden met een ‘fluisterboot’ varen door de Vlietlanden. Deze excursie is wegens grote belangstelling al volgeboekt.
Over de andere excursies die eerder waren aangekondigd (bezoek aan de Joodse begraafplaats, bezoek aan Historisch Joris en het bezoek aan het nieuwe hoofdkantoor van Haskoning) zijn op dit moment nog geen details bekend.
De recente excursie naar de archeologische opgraving en de fietstocht door Delfland waren een groot succes. Lees hieronder de verslagen.
Graven naar ons verleden
Geplaatst op 09/07/2026
Op 8 juli verzamelde zich een kleine 30 leden van Delfia Batavorum in het Abtswoudse Bos voor een lesje archeologie. Archeologen van Erfgoed Delft graven namelijk in de maanden juni-augustus een nederzetting op uit de periode 0 tot 275 na Chr., de Romeinse tijd dus. De Romeinse soldaten bewaakten in die tijd de noordelijke grens, de Limes, van het Romeinse Rijk. De lokale boeren behoorden tot een stam die Cananefaten heet. Ze woonden in boerderijen
Fietstocht door het landschap van Midden-Delfland
Geplaatst op 26/06/2026
Aan de aankondiging van deze fietstocht had de webredactie de kwalificatie ‘heerlijk’ toegevoegd. En dat was-ie! Op 20 juni verzamelden zich zo’n 20 fietsers bij het prachtige kerkje in ’t Woudt. De weersomstandigheden waren perfect: zon en een licht briesje. De koffie met zelfgebakken koek van de koster is inmiddels beroemd. Om stipt 10.00 uur vertrokken we, begeleid door vier ‘hesjes’: Petra van de Swaluw, Jolanda van Geenen (beiden van de Midden-Delfland Vereniging), Lia Vermeulen
NIEUWS VAN DE LEZINGENCOMMISSIE
Een najaar vol lezingvertier!
In juli en augustus houden we het rustig maar in september breekt een druk najaar aan. Dit jaar geen boottocht maar wel lezingen en muziek in mooie Delftse panden op 18 september. Meer nieuws hierover in een van de komende verenigingsberichten op vrijdag. Maar noteer vast de avond van vrijdag 18 september!
Daarna op 14 oktober een lezing over Delftse kloosters door de deskundige bij uitstek Gerrit Verhoeven. Deze lezing is al volgeboekt, maar houd de website in de gaten.
In november geeft Abel Streefland, universiteitshistoricus van de TU Delft een lezing over de geschiedenis van de TU. Van Koninklijke Academie opgericht door Koning Willem II in 1842 via Polytechnische School en Technische Hogeschool tot Technische Universiteit met meer dan 25000 studenten vandaag. Interessant voor iedere Delvenaar en Delftenaar.
Daarnaast proberen we in diezelfde maand samen met andere organisaties een evenement te organiseren over Delft in de Tweede Wereldoorlog en dan met name over het gepleegde verzet. Er zijn vele mooie verhalen en anekdotes over dit onderwerp waaruit we kunnen putten. Zodra een en ander concreet wordt, hoort u meer!
We kijken ook vooruit naar 2027. We voorzien lezingen over archeologie, nieuwe Delftenaren en architectuur. Maar dat duurt nog even. Nu eerst de tweede helft van 2026. Een najaar vol lezingvertier!
De Nieuwsbrieven verschijnen om de circa acht weken.
Spontane kopij, tips en vragen zijn te allen tijde welkom op redactie@DelfiaBatavorum.nl met een kopie aan publiciteit@DelfiaBatavorum.nl
Graag portretteren we in de Nieuwsbrieven met enige regelmaat een lid over zijn of haar historische belangstelling voor Delft. Aanmeldingen kunnen naar het Team Redactie.
Ook zijn we benieuwd naar leden die hun bijzondere expertise of relevante publicaties met de vereniging willen delen.
Wij nodigen alle leden uit om bij te dragen aan de website: hebben jullie tips over activiteiten, tentoonstellingen, acties, wetenswaardigheden of wat dan ook in Delft of de wijde omgeving: mail ons. Zelf iets schrijven wordt ten zeerste aangemoedigd.
Team Redactie bestaat uit Jeroen Staal, Jan Tromp en Sheila Sitalsing, met grote steun van onze webmaster Ted van Geest.